این مقاله به اهمیت تصور و تصدیق به عنوان اصلی ترین ابزار شناخت می پردازد. مقوله تصور و تصدیق برگرفته از میراث یونانی و مورد توجه اکثر صاحب نظران و از جمله دانشمندان مسلمان است. تصور و تصدیق اگر چه از مقبولیت عام برخوردار است، با این حال با پیچیدگی ها و دشواریهایی همراه است. به نظر نویسنده این مقاله، چنانچه نگاه ما به مساله عوض شود، می تواند بسیاری از مشکلات را حل کند. آنچه این مقاله مطرح می کند این است که بر خلاف باور عام، تصور هم یک نوع تصدیق است و اصولا آنچه در شان انسان است، چیزی جز تصدیق نیست. در واقع آنچه در بعد هستی شناسی و شناخت شناسی شکل می گیرد، تصدیق است: تصدیق وجودی شی و تصدیق نسبت شی به شی دیگر. تصدیق در بعد هستی شناسی، همان اقرار به وجود شی  است و در بعد شناخت شناسی با تحلیل عقلی چیزی به چیز دیگر نسبت داده می شود. با این تغییر، تصدیق از مقوله فعل خواهد بود و نفس انسان نسبت به درک اشیا و مفاهیم، فعال است نه منفعل. قضایا می توانند مطابقت یا عدم مطابقت را با امور خارجی بیان کنند به محض حضور شی در نزد نفس خودآگاه انسان و به شرط اشراف و اشعار نفس که به منزله تایید خواهد بود علم تحقق می یابد. این عمل، خود فعلی است از افعال انسان، بنابراین، علم (تصور و تصدیق) فعلی از افعال انسان است و این فعل خلق و آفرینشی است از جانب او. با این تعبیر، نفس انسان به جای حالت کسر و انکسار در برابر اشیا و امور خارجی، می تواند حالت ایجاب و قبول داشته باشد و علم به جای قرار گرفتن در مقوله کیف می تواند در مقوله ملک و جده قرار گیرد.

یکی از پرسش های بسیار مهم در باب علیت پرسش از منشا تصور آن است. در پاسخ به این پرسش نظریه های گوناگونی مطرح بوده و هست. پس از ظهور جریان حس گرایی مدرن، به ویژه در پرتو نقدهای هیوم، بحث درباره این مساله دوباره در کانون توجه اندیشمندان، به ویژه فیلسوفان مسلمان، قرار گرفت. در این مقاله با چهار نظریه درباره توضیح و توجیه منشا تصور علیت آشنا می شویم : نظریه نخست مربوط به هیوم، از منکران علیت، است. او نظریه تعاقب را به عنوان توضیح و توجیه آنچه مردم و فیلسوفان علیت م یشمارند، پیشنهاد کرد. اما فیلسوفانی چون طباطبایی و مطهری کوشیدند با تکیه بر علم حضوری، منشا تصور علیت را توجیه و نظریه تعاقب را نقد و رد کنند. تلاش دیگر مربوط به احمد احمدی است که کوشیده است با تکیه بر اصل اتحاد حاس و محسوس پاسخ جدیدی برای مساله عرضه کند. اما نویسنده مقاله حاضر معتقد است پاسخ هیوم با تکیه بر علم حضوری یا تمسک بر اتحاد حاس و محسوس داده نمی شود. بخشی از نقد هیوم و توجیه اصل علیت را در نظریه شخصیت هایی چون محمدباقر صدر و جوادی آملی، که معتقد به بداهت اصل علی تاند، باید جست. هرچند بداهت با توضیحاتی که خواهد آمد بهترین نظریه در توضیح و توجیه اصل علیت و منشا تصور آن است، اما برای حل مساله کافی نیست. زیرا نظریه بداهت یا حتی نظریه علم حضوری و اتحاد حاس و محسوس، در نهایت، کلیت اصل علیت را توضیح می دهند و توجیه می کنند نه مصادیق علیت را، در حالی که مشکل اصلی در بحث در پایان مقاله با. «؟... از کجا بفهمیم الف علت ب است نه ج یا »: علیت این است ترکیب عقل گرایی و حس گرایی و نیز با استفاده از روش آزمون و خطا، کوشیده ایم پاسخی مقبول برای پرسش اخیر بیابیم.

این مطالعه آثار تصور قالبی دانشجویان دولتی در مورد دانشجویان آزاد و دولتی را بر شیوه اسناد رفتارهای مشاهده شده از دانشجویان دولتی و آزاد را بررسی کرده است. در این مطالعه، 80 نفر از دانشجویان دانشگاه تبریز (32 پسر و 48 دختر) به طور تصادفی به 4 موقعیت آزمایشی واگذار شدند. در هر موقعیت آزمایشی یک فرد فرضی، به روش همسان یا ناهمسان با تصور قالبی ‍‍‍[دانشجوی دولتی با عملکرد تحصیلی قوی (همسان با تصور قالبی) یا ضعیف (ناهمسان با تصور قالبی) و دانشجوی آزاد با عملکرد تحصیلی قوی (ناهمسان با تصور قالبی) یا ضعیف (همسان با تصور قالبی)] به آزمودنیها معرفی شد. سپس از آنها خواسته شد تا اهمیت علل پایدار درونی، ناپایدار درونی، و بیرونی را در مورد رفتار فرد مورد نظر مشخص کنند. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس چند متغیری (مانوا)، آنووا (دوراهه)، آزمون های آماری t وابسته و t مستقل تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که: 1. رفتار همسان با تصور قالبی بیشتر از رفتار ناهمسان با تصور قالبی به علل پایدار درونی نسبت داده شد. 2. رفتار ناهمسان با تصور قالبی بیشتر از رفتار همسان با تصور قالبی به علل خارجی یا به علل ناپایدار درونی نسبت داده شد. 3. رفتار همسان با تصور قالبی بیشتر به علل پایدار درونی نسبت داده شد تا به علل خارجی یا علل ناپایدار درونی. 4. رفتار ناهمسان با تصور قالبی بیشتر به علل خارجی یا به علل ناپایدار درونی نسبت داده شده تا به علل پایدار درونی. در این پژوهش الگوی تاثیر تصور قالبی بر اسنادهای علی (به عنوان یک الگوی نابسته به فرهنگ) تایید و بر تفاوت جزیی بین جامعه ایران و جوامع غربی در شیوه استفاده از روان بنه های علی برای تبیین رفتار ضد تصور قالبی، تاکید شد.

طی یک آزمایش، تاثیر اسناد رفتار ضد تصور قالبی به علل پایدار درونی، بر تغییر تصور قالبی (در شرایط ترجیح درون گروهی) آزموده شد. مطالعه مقدماتی نشان داد که دانشجویان دانشگاه های دولتی نگرشی منفی نسبت به میزان بهره هوشی دانشجویان دانشگاه آزاد در مقایسه با دانشجویان دولتی دارند. از همین تصور قالبی به عنوان وسیله ای جهت تعیین شرایط ترجیح درون گروهی استفاده شد. در آزمایش اصلی، 80 نفر از دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی (30 پسر،50 دختر) به طور تصادفی به 8 گروه آزمایشی تقسیم شدند. در موقعیت های آزمایشی، رفتار ضد تصور قالبی فرد هدف به علل پایدار درونی، ناپایدار درونی و یا علل بیرونی نسبت داده شد. آزمودنی های کنترل با هیچ تبیینی برای رفتار فرد هدف مواجه نشدند. مقیاس های آشکار محقق ساخته و همچنین آزمون تداعی ناآشکار IAT؛ )گرین والد، مک گی و شوارتز، 1998) نیز با تغییراتی به کار رفت. هماهنگ با نظریه ناهماهنگی شناختی، نتایج نشان داد، زمانی که رفتار ضد تصور قالبی به علل درونی پایدار نسبت داده شد، تصور قالبی آشکار بیشتر دستخوش تغییر گردید، اما سطح ناآشکار تصور قالبی از دست کاری های اسناد علی تاثیر نپذیرفت. همچنین به غیر از موقعیت آزمایشی اسناد علی درونی پایدار، در سایر موقعیت های آزمایشی همبستگی بالا بین دو سطح تصور قالبی (آشکار و ناآشکار) وجود داشت. نتایج حاکی از تغییرپذیری تصور قالبی آشکار و مقاومت تصور قالبی ناآشکار، در برابر اسناد رفتار ضد تصور قالبی به علل پایدار درونی، در شرایط ترجیح درون گروهی بود.

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش دلبستگی ادراک شده دوران کودکی در فرایند انطباق تصور از خدا در تدوین مدلی جهت تبیین تصور از خود بود. 433 دانشجو با روش خوشه ای چند مرحله ای از دانشگاه های بیرجند مقیاس های تصور از خدا، تصور از خود و دلبستگی به والد را تکمیل کردند، جهت تحلیل نتایج از روش مدل یابی معادلات ساختاری بهره گرفته شد. نتایج نشان داد تصور از خدا به طور کامل ارتباط بین ایمنی به مادر را بر خلاف پدر و تصور از خود را میانجی گری می کند، و تنها ایمنی به پدر به طور مستقیم و غیر مستقیم (از طریق تصور از خدا) تصور مثبت از توانایی اکتشاف خود (توانمندی ذهنی و تلاش و سخت کوشی) را موجب می شود که حاکی از قدرت پایه ایمنی دلبستگی به پدر است لذا نه تنها بررسی نقش دلبستگی ادراک شده به هر یک از والدین در فرایند انطباق یا تصور از خدا مهم می باشد، بلکه فرایند انطباق شکل گیری تصور از خدا تبیین کننده نقش پایه ایمنی دلبستگی به والد در تلاش و سخت کوشی (تصور از خود) و به عنوان میانجی گر این ارتباط است.

در این مقاله مدل توجیهی را که گیرسون در مقاله «تخیل پذیری و توجیهِ وجهیِ الغاءپذیر» (2005) برای توجیهِ باورهای وجهی ارائه می کند بررسی می کنم. مدل توجیه پیشنهادی گیرسون مبتنی بر تخیل پذیری است. گیرسون تخیل پذیری را بر اساسِ تصور تحلیل می کند. گیرسون با پذیرشِ شباهت هایِ برخی از مولفه های شرح اش با مدل یبلو (1993)، ادعا می کند که از چند جهت بحث را پیش برده است. یکی از این پیشرفت ها از نظر گیرسون این است که او از تصور گزاره ای در توجیه باور وجهی استفاده می کند. در این مقاله نشان می دهم که گیرسون کمک چندانی به پیشبرد بحث نکرده است. از جمله به این دلیل که تصور گزاره ای به گونه ای که گیرسون تعریف می کند، هیچ کمکی به توجیه باور وجهی نخواهد کرد. علاوه بر آن گیرسون به این سوال که «تصور کردنِ گزاره ای دقیقاً یعنی چه؟ » نمی تواند جوابی بدهد که مطابق آن آنچه را که قابل تصور گزاره ای دانسته، مثل نقیض حدس گلدباخ، قابل تصور باشد ولی گزاره های غیرممکن متافیزیکی و حتی گزاره های غیرممکن منطقی قابل تصورِگزاره ای نباشند.

ایرانیان به عنوان میانجی فرهنگی و اقتصادی بین شرق و غرب موجب انتقال و تبادل فرهنگی بین چین و دنیای غرب بوده اند. تا پیش از قرن شانزدهم میلادی بخشی از تمدن و فرهنگ چین از دریچه نگاه ایرانیان به غرب معرفی شده است. بازرگانان ایرانی از دو مسیر زمینی و دریایی مسیر چین را بارها پیموده و بار اصلی تبادل فرهنگی و اقتصادی دو کشور را به دوش کشیدند. اطلاعات مسافران و بازرگانان به اشکال گوناگون به متون جغرافیایی و تاریخی و ادبی فارسی و عربی راه یافت و طی قرنها از یک نسل به نسل دیگر منتقل شد. یکی از مهمترین وجوه این امر انتقال جای نام های چینی از طریق متون فارسی و عربی به دنیای غرب و یا به عبارت دیگر به متون غربی است. این جای نام ها در بسیاری از موارد با تغییرات آوایی و معنایی و به صورت فارسی و عربی شده به متون غربی راه یافته است. از سوی دیگر باید افزود که جای نام های چینی به دلیل ویژگیهای آوایی با تلفظ های گوناگون نوشته شده و از این رو ثبت و ضبط این جای نام ها در متون اسلامی به صورت مختلف انجام پذیرفته است. این ویژگی موجب شده تا محققان و پژوهشگران حوزه مطالعات چین با دشواری بسیاری روبرو شده اند، از این رو به دست دادن حداقل اطلاع از موقعیت جغرافیایی و جانمایی جای نام های چینی از اهمیت بسزایی برخوردار است، این موضوع تا کنون آنگونه که بایسته است مورد توجه قرار نداشته است. «ماچین» و «ختا» از جمله جای نام هایی به شمار می روند که به کرات در متون اسلامی بکار گرفته شده و در فرهنگ جغرافیایی مسلمانان از اهمیت بسیاری برخوردارند. علیرغم کاربرد وسیع این دو جای نام در متون ادبی و تاریخی و جغرافیایی، هنوز به طور دقیق درباره جانمایی و جایابی آنها پژوهشی مستقل به زبان فارسی به انجام نرسیده و در واقع بدرستی دانسته نیست که جغرافی نویسان و مورخان و ادبای مسلمان چه تصور جغرافیایی از این دو جای نام داشته اند. با توجه به کاربرد گسترده این دو جای نام در متون دوره اسلامی و اهمیت مساله جانمایی و جایابی آنها در مطالعات مرتبط با تمدن و فرهنگ چین، این مقاله بر آن است تا موضوع «ماچین» و «ختا» در تصور جغرافیایی مسلمانان را به صورت یک مساله تاریخی مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد. در این مقاله متون جغرافیایی و نجومی و تاریخی اسلامی مورد بررسی قرار گرفته و جغرافیای ذهنی نویسندگان مسلمان درباره جانمایی دو جای نام «ماچین» و «ختا» مورد ارزیابی قرار می گیرد.